حسين مير حيدر
مقدمه 21
معارف گياهى ( فارسى )
« كوستيل لغت تنكابن و ديلم است و ابن تلميذ به لغت طبرستان ديودار و به لغت مازندران كوزن گياه بيان نموده است و او غير لفاح است . » و بعد در مورد همين گياه در مخزن الادويه آمده است . « كوسنبل لغت تنكابن و ديلم است ابن تلميذ گفته به لغت طبرستان ديودار و به لغت مازندران و دامغان كوزن گياه ناماند در تذكرهء بغدادى به اسم كومرثل نوشته شده و گفته كه نوعى تفاح است . » ملاحظه مىشود بين كوسنبل و كوستيل اصولا تشابهى نيست و اين اختلاف اگر در اثر نوشتن و چاپ باشد اختلاف فاحشى است . غرض از ذكر مورد بالا انتقاد از دانشمندان تهيهكنندههاى كتب فوق نيست زيرا بههرحال به هيچ وجه منكر ارزش والاى خدمات آنها در تدوين اين كتب نيستم ولى منظور اين است كه اشتباهات چاپى غير قابل اجتناب بخصوص در روزگاران كهن موجب ايجاد چنين تناقضاتى در منابع مىشود كه لازم مىآيد ابتدا اين كتب به دقت خوانده و از اين نظرها اصلاح و تصحيح شود و پس از آن مورد استفاده قرار گيرد و اين توصيهاى است كه لازم است كليهء علاقهمندان و خوانندگان متون اصلى اين قبيل كتب در نظر بگيرند زيرا براى خوانندهاى كه غرضش خواندن سريع و استفاده از كتاب است و مطالعاتى در باب مآخذ و مراجع مختلفه ندارد ، جز گمراهى نصيبش نمىشود به اين دليل است كه احتمالا كتابهاى طب سنتى فارسى كه به فارسى زمان نوشتن كتاب تهيه شده و براى خوانندگان اين دوران نامأنوس است ، درعينحال كه نويسندگان آنها منشأ بزرگترين و ارزندهترين خدمت علمى براى نشر طب سنتى در ايران بودهاند ولى قبل از مطالعه دقيق و تصحيح و تطبيق و تعديل آنها توسط يك شخص عالم و وارد استفاده از آنها براى همگان ميسر نيست . با توجه به شرح فوق در تهيه اين كتابها در انتخاب اسامى فارسى گياهان مطالعه وسيعى انجام شده و از بين انواع اسامى ذكر شده در متون مختلف و در مناطق مختلف ايران آن دسته اسامى كه عملا خواص و مشخصات گياه با خواص و مشخصات نام علمى آن تطبيق نمايد ، انتخاب شده است . مثلا براى گل هميشهبهار در كتابهاى مختلف علاوه بر هميشهبهار نامهاى ديگرى از جمله اقحوان اصفر ، زرگل ، آذريون ، آذرگون ، گل شقايق و نظاير آن گفته شده است ابو ريحان بيرونى در صيدنه گفته است كه آذريون همان آذرگون است . صاحب اغراض آذرگون گفته ابن بيطار نوعى از اقحوان مىداند ، تحفه آن را گل آفتابپرست ناميده است ، صاحب شرح اسما آن را بخور مريم ذكر كرده است . نتيجهء مطالعات در اين مورد اين است كه مشخصاتى كه براى اين گياه در